Wyzbywanie się majątku w obliczu egzekucji komorniczej – granice odpowiedzialności karnej

W praktyce kancelarii komorniczej często spotykam się z pytaniami wierzycieli, którzy obawiają się, że dłużnik celowo wyzbywa się swojego majątku. Sprzedaż samochodu, darowizna nieruchomości na rzecz członka rodziny czy przeniesienie wartościowych składników majątku na inną osobę to sytuacje, które budzą zrozumiałe wątpliwości.

Czy takie działania są zawsze zgodne z prawem? Niekoniecznie.

W określonych przypadkach mogą prowadzić nie tylko do konsekwencji cywilnoprawnych, ale również do odpowiedzialności karnej.

Co o wyzbywaniu się majątku w obliczu egzekucji komorniczej mówi Kodeks karny?

Zgodnie z art. 300 § 1 Kodeksu karnego odpowiedzialności karnej podlega ten, kto w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy albo obciąża składniki swojego majątku w celu udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzyciela.

Jeszcze dalej idzie art. 300 § 2 Kodeksu karnego, który odnosi się do rozporządzania składnikami majątku już zajętymi albo zagrożonymi zajęciem.

Nie każda sprzedaż majątku oznacza więc popełnienie przestępstwa. Kluczowe znaczenie mają okoliczności konkretnej sprawy oraz cel działania dłużnika.

Czy darowizna majątku chroni przed odpowiedzialnością?

To zagadnienie było przedmiotem wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 29 kwietnia 2026 r. (sygn. II AKa 139/24).

W sprawie tej oskarżony argumentował, że darowizna nieruchomości na rzecz córki nie mogła pokrzywdzić wierzycieli, ponieważ zgodnie z przepisami Prawa upadłościowego czynność ta była bezskuteczna wobec masy upadłości.

Sąd nie podzielił tego stanowiska.

W uzasadnieniu wskazano, że sama możliwość uznania czynności za bezskuteczną na gruncie prawa upadłościowego nie wyłącza odpowiedzialności karnej z art. 300 Kodeksu karnego. Innymi słowy, fakt, że określona czynność może zostać później „odwrócona” w postępowaniu upadłościowym, nie oznacza automatycznie, że nie doszło do zachowania wypełniającego znamiona przestępstwa.

Sprzedaż zajętego majątku – szczególna odpowiedzialność

W praktyce egzekucyjnej szczególne znaczenie ma również art. 300 § 2 Kodeksu karnego.

Jeżeli składnik majątku został już zajęty przez komornika, dłużnik nie może nim swobodnie rozporządzać. Sprzedaż, darowizna czy ukrycie zajętych rzeczy mogą prowadzić do odpowiedzialności karnej.

W omawianym wyroku sąd zwrócił uwagę, że już samo rozporządzanie zajętymi ruchomościami może wypełniać znamiona tego przestępstwa.

A jeśli dłużnik wyprzedając majątek w obliczu egzekucji komorniczej chciał ratować firmę?

W rozpoznawanej sprawie oskarżony tłumaczył, że sprzedawał część majątku, aby utrzymać działalność gospodarczą, regulować zobowiązania oraz wypłacać wynagrodzenia pracownikom.

Sąd uznał jednak, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdzał, aby działania te miały wyłącznie taki cel. Całokształt okoliczności wskazywał natomiast na świadome wyzbywanie się majątku kosztem wierzycieli.

Każda sprawa wymaga oczywiście indywidualnej oceny, jednak samo powołanie się na trudną sytuację finansową nie wyklucza odpowiedzialności karnej.

Co oznacza to dla wierzycieli?

Jeżeli istnieją uzasadnione podejrzenia, że dłużnik celowo wyzbywa się majątku w celu uniknięcia egzekucji, warto odpowiednio wcześnie podjąć działania prawne.

W zależności od okoliczności sprawy mogą wchodzić w grę zarówno środki przewidziane przez prawo cywilne, jak i odpowiedzialność karna wynikająca z art. 300 Kodeksu karnego.

Co powinni wiedzieć dłużnicy?

Osoby mające zobowiązania finansowe często błędnie zakładają, że przepisanie majątku na członka rodziny albo szybka sprzedaż wartościowych rzeczy pozwoli uniknąć egzekucji.

Takie przekonanie może okazać się kosztowne.

Jeżeli działania dłużnika zostaną ocenione jako zmierzające do udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzycieli, mogą one prowadzić nie tylko do bezskuteczności dokonanych czynności, ale również do odpowiedzialności karnej.

Podsumowanie

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 29 kwietnia 2026 r. (II AKa 139/24) potwierdza, że sądy konsekwentnie oceniają działania dłużników podejmowane w celu utrudnienia egzekucji.

Sama sprzedaż lub darowizna majątku nie jest jeszcze przestępstwem. Jeżeli jednak następuje w celu pokrzywdzenia wierzycieli, zwłaszcza w okresie zagrożenia niewypłacalnością lub po zajęciu składników majątkowych, może rodzić poważne konsekwencje prawne.

Z perspektywy praktyki komorniczej warto pamiętać, że szybkie podjęcie działań przez wierzyciela często zwiększa szanse na skuteczne odzyskanie należności i ogranicza możliwość wyzbywania się majątku przez dłużnika.