Czy komornik może zająć wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia, bądź umowy o dzieło?

To jedno z częstszych pytań pojawiających się w kancelarii. Wiele osób zakłada, że skoro umowa zlecenia nie jest umową o pracę, to komornik nie może jej zająć albo że obowiązują dokładnie te same limity ochrony co przy etacie. Rzeczywistość jest bardziej złożona.

Odpowiedź na pytanie, czy wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia lub umowy o dzieło może zostać zajęte przez komornika brzmi: tak, wynagrodzenie z umowy zlecenia może podlegać egzekucji, ale zakres ochrony zależy od charakteru tego dochodu.

Podstawa prawna

Kluczowe znaczenie mają tutaj przepisy:

• art. 833 § 2 Kodeks postępowania cywilnego
• art. 87 i następne Kodeks pracy

Zasadą jest, że umowa zlecenia jako umowa cywilnoprawna nie korzysta automatycznie z ochrony przewidzianej dla wynagrodzenia za pracę.

Jednak ustawodawca przewidział wyjątek.

Jeżeli wynagrodzenie z umowy zlecenia:

• ma charakter świadczenia powtarzającego się,
• oraz służy zapewnieniu utrzymania dłużnika,

wówczas odpowiednio stosuje się przepisy chroniące wynagrodzenie pracownicze.

Czy komornik może zająć 100% wynagrodzenia z umowy zlecenia?

W wielu przypadkach — tak.
Jeżeli wynagrodzenie z umowy zlecenia:

• ma charakter jednorazowy,
• jest nieregularne,
• stanowi dodatkowe źródło dochodu,
• albo dłużnik osiąga dochody także z innych źródeł,

to taka wierzytelność może zostać zajęta w całości.

Z praktycznego punktu widzenia oznacza to, że jeśli ktoś pracuje na etacie i dodatkowo wykonuje zlecenia, wynagrodzenie z umowy zlecenia może zostać objęte zajęciem bez stosowania klasycznej ochrony jak przy umowie o pracę.

Kiedy umowa zlecenia podlega ochronie przed zajęciem komorniczym?

Nie każda umowa zlecenia jest traktowana identycznie.

Jeżeli w rzeczywistości wynagrodzenie:

• wpływa regularnie (np. co miesiąc),
• ma charakter stały,
• stanowi jedyne albo główne źródło utrzymania,

to możliwe jest zastosowanie ochrony analogicznej do wynagrodzenia pracowniczego.

Przykład:

Dłużnik wykonuje stale usługi na podstawie jednej umowy zlecenia i co miesiąc otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie. Nie ma innych dochodów.

W takiej sytuacji charakter świadczenia może uzasadniać ograniczenie egzekucji.

Czy komornik sam ustala, że umowa zlecenia jest chroniona?

Nie zawsze dzieje się to automatycznie.
W praktyce komornik dokonuje zajęcia wierzytelności z umowy cywilnoprawnej na podstawie dostępnych informacji. Sam fakt, że źródłem dochodu jest umowa zlecenia, nie oznacza jeszcze objęcia ochroną.

Jeżeli dłużnik uważa, że:

• jest to jego jedyne źródło utrzymania,
• świadczenie ma charakter stały i powtarzalny,

powinien przedstawić stosowne informacje i dokumenty.

Najczęściej będą to:

• kopia umowy,
• historia wypłat,
• oświadczenie dotyczące innych źródeł dochodu.

Umowa zlecenia a alimenty

W sprawach alimentacyjnych sytuacja wygląda odmiennie.
Ochrona dłużnika jest w takim przypadku znacznie mniejsza, ponieważ przepisy przewidują dalej idącą możliwość egzekucji należności alimentacyjnych.

Oznacza to, że zakres zajęcia może być istotnie szerszy niż przy zwykłych należnościach cywilnych.

Zajęcie wynagrodzenia a zajęcie rachunku bankowego – to nie to samo

To bardzo częste nieporozumienie.

Nawet jeśli wynagrodzenie z umowy zlecenia korzysta z określonej ochrony jako źródło dochodu, inaczej wygląda sytuacja po wpływie środków na rachunek bankowy.
Egzekucja z rachunku bankowego odbywa się według odrębnych zasad.

Dlatego spotykane są sytuacje, w których:

• samo wynagrodzenie mogłoby podlegać ograniczonej egzekucji,
• ale środki po wpływie na konto zostają objęte zajęciem rachunku bankowego.

To dwa różne tryby egzekucji.

Najczęstsze błędne założenia

W praktyce regularnie pojawiają się te same mity:

„Umowy zlecenia komornik nie może ruszyć”

Nieprawda.

„Każda umowa zlecenia ma ochronę jak etat”

Nieprawda.

„Komornik zawsze może zabrać wszystko”

Również nie.
Każda sprawa wymaga oceny konkretnego stanu faktycznego.

Podsumowanie

Wynagrodzenie z umowy zlecenia może podlegać egzekucji komorniczej.
Kluczowe znaczenie ma jednak odpowiedź na pytanie:
czy jest to jedynie dodatkowy dochód, czy podstawowe i regularne źródło utrzymania?

W uproszczeniu:

• dochód dodatkowy → możliwe zajęcie w całości
• dochód stały i służący utrzymaniu → możliwa ochrona analogiczna do wynagrodzenia za pracę

Każda sprawa oceniana jest indywidualnie, w oparciu o dokumenty i rzeczywisty charakter uzyskiwanego świadczenia.